Tiểu luận về Folklore trong bối cảnh (Dan Ben-Amos)

Lời nói đầuP1070276_thumb.jpg

Cái dòng mạch kết nối tất cả những bài viết này là mạch của những ý định, mong muốn thúc đẩy việc nghiên cứu có hệ thống về văn hoá dân gian tiến lên phía trước. Khi đặt ra cho mình mục tiêu như vậy, tôi gia nhập vào một nhóm các nhà nghiên cứu, trước đây và bây giờ, để biến đổi tình trạng nghiên cứu ở lĩnh vực văn hoá dân gian từ những chuyện lặt vặt thành một mục đích có tính quy cũ. Cùng lúc tôi cắt đứt quan hệ với một số người trong nhóm các nhà nghiên cứu đó.Tôi mong muốn phát huy việc nghiên cứu văn hoá dân gian không phải bằng cách xây dựng một hệ thống có tính phân loại mà bằng cách đi tìm những quan niệm (về folklore), những khái niệm và những phương pháp sẽ hứa hẹn cung cấp cho chúng ta một sự hiệu thấu toàn diện về văn hoá dân gian trong đời sống. Với mục đích như vậy, tôi đã tách biệt rõ  (loại trừ) những cái không có liên quan đến lĩnh vực văn hoá dân gian và những giá trị không có tính định hướng, cụ thể tới mức chỉ cần tôi tìm thấy trong những thứ ấy bất kì ý tưởng nào có thể dẫn đến việc không hiểu thực tế của văn hoá dân gian.

Sau sự phát triển nhanh chóng của việc sưu tầm folklore, công việc chủ yếu của ngành folklore học là thiết lập thứ tự các tư liệu nhờ vào việc xây dựng hệ thống có tính phân loại, một hệ thống có thể làm cho tất cả truyện kể, bài hát, và các hình thức ngôn ngữ khác có thể đến được với các nhà nghiên cứu. Ở thời điểm ấy, công việc như vậy là cần thiết. Tuy nhiên giờ đây, với những mục tiêu đã hoàn thành, vấn đề cấp bách là nghiên cứu folklore không phải theo cách hàn lâm của các học giả kiểu như làm việc trong thư viện và phòng thí nghiệm, kho lưu trữ và bảo tàng mà theo cách đi vào trong thực tế xã hội kiểu như là người ta trình diễn và thể hiện (các tác phẩm) trong nhà, ở hàng hiên, tại toà án hay thậm chí ở nơi chợ búa.

Cách thức nghiên cứu folklore trong đời sống xã hội như vậy không nên cung cấp một cách đơn giản hàng đống tư liệu cho folklore bằng sự sưu tầm vồ vập, cái cách làm vốn có ưu thế cho việc lưu trữ lần lượt tài liệu để rồi sau đó có thể sẽ cần một hệ thống phân loại mới, rồi cứ tiếp diễn cho đến vô cùng tận. Trái lại, cách làm mới nên động viên mọi người đưa vào thành hệ thống những khái niệm thích hợp, những phạm trù và những mối quan hệ để giải thích và làm cho rõ tính tự nhiên của việc trình diễn folklore và khớp nối các nguyên tắc chi phối các hoạt động trình diễn ấy. Một số khái niệm then chốt mà tôi dùng trong công trình này, đôi khi rất rõ ràng và đôi lúc ngấm ngầm, là bối cảnh, quá trình thể loại. Các khái niệm này xuất hiện như là những thuật ngữ quan trọng trong một số bài viết và diễn đạt những quan điểm căn bản của tôi về folklore cũng nhữ trong nhiều nhiều công trình khác. Bởi vì một số công trình riêng biệt khác đã chứng minh một cách rõ ràng là các thuật ngữ vừa nêu không phải do tôi tạo ra. Trong một thập niên qua, ba khái niệm trên đã đạt được sự chú ý mới trong giới khoa học về folklore và các ngành khoa học liên quan, đồng thời cũng làm phong phú thêm những hiểu biết của con người trong lĩnh vực ngôn ngữ và văn hoá xã hội. Một số công trình đặc biệt hơi gặp khó khăn với hai thuật ngữ bối cảnhthể loại,  nhưng không có bài viết nào gặp khó với thuật ngữ quá trình, một khái niệm dường như tạo ra rất hợp lí.

Tôi khẳng định rằng folklore không phải là tổng số nhiều vấn đề mà là một quá trình trong đó có những yếu tố khơi gợi và lan toả, ảnh hưởng với nhau. Tuy nhiên, hiện tại khái niệm quá trình được xem là một thuật ngữ có tính cụ thể trong lĩnh vực khoa học xã hội được áp dụng rộng rãi vào folklore. Trong bối cảnh này, ‘quá trình’ có liên quan tới sự đàm phán có tính xã hội và văn hoá giữa những nguyên tắc và sự hiện thực hoá của các nguyên tắc đó, giữa những phạm trù văn hoá và hành động của con người. Nếu trong thơ T.S. Eliot có thể nói rằng:

Giữa ý tưởng

và thực tiễn

Giữa những cử chỉ

và hành động

Rơi vào cái bóng,

Thì trong xã hội, khoảng trống giữa những phạm trù trừu tượng (nguyên lý đạo đức) và thực tiễn xã hội là phạm vi hoạt động của những sự việc kịch tính trong đời sống, là những băn khoăn do dự triền miên giữa suy nghĩ và hành động. Trong folklore của mỗi xã hội, “thể loại” cung cấp những phạm trù văn hoá trừu tượng, nó buộc những phát biểu của nhà nghiên cứu folklore phải theo nguyên tắc và cấu trúc nhất định. Tuy nhiên mỗi một lối diễn xướng cụ thể  thì lại bao gồm sự tương tác liên tục giữa ý tưởng và thực tế, giữa nguyên lí chung và cái cụ thể, giữa những trật tự có tính lí tưởng và những khoảnh khắc lộn xộn. Tất cả những sự kiện và cách thức của những quá trình ấy bộ lộ những động lực cho văn học truyền miệng và là cơ sở cho việc xây dựng khoa học về folklore.

Dan Ben-Amos

(Huỳnh Vũ Lam chuyển ngữ)

Trường Đại học Pennsylvania

Philadelphia

Jannuary, 1982

(Nguồn: Dan Ben-Amos, Folklore in context essays, South Asian Publishers, New Delhi, Madras)

Published by

huynhvulam

Một chút nghiêm túc, một chút vui vẻ, một chút nguyên tắc, một chút xề xòa, một chút tốt, một chút xấu và còn lại là cả một tấm lòng và một tấm chân tình dành cho người, cho đời

Trả lời

Điền thông tin vào ô dưới đây hoặc nhấn vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất /  Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất /  Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất /  Thay đổi )

Connecting to %s

Trang web này sử dụng Akismet để lọc thư rác. Tìm hiểu cách xử lý bình luận của bạn.